غزل سرایی بر پرده های تار



جلیل شهناز از بازماندگان نسل کهن تکنوازان موسیقی سنتی ایرانی بود که آنچه را از عصر اوج شکوفایی هنر نوازندگی در ایران در این سالها مانده، با خود زیر خاک می برند.

ویژگی سبک منحصر به فرد جلیل شهناز در نوازندگی تار، لطافت و ملاحتی بی مانند و لحن تغزلی و عاشقانه ای بود که گویی با تار غزل می سرود و آواز می خواند. این شیوه او را چنان شاخص ساخته بود که نوای چند زخمه اش بر تار کافی بود تا هر آشنای با موسیقی ایرانی، صاحب صدا را تشخیص دهد.

لحن تغزلی و آوازگونه ساز جلیل شهناز، خواننده پرآوازه ای چون محمد رضا شجریان را بسیار تحت تأثیر قرار داده، او که گروه موسیقی همراه خود را شهناز نام گذاشته در کتاب راز مانا نوشته است: "هنگامی که بررسی می کنم، می بینم بیش از نود درصد کارهای من رنگی از نوع نوازندگی استاد شهناز را دارد. این را کسی نمی داند و خود من هم متوجه نبودم و این اواخر از بس که به ساز ایشان گوش دادم، حس کردم که من به شیوه ساز استاد شهناز آواز می خوانم و از ایشان درسهای بسیاری در شکل جمله سازی و حالت دادن و سکوتها و وزن آواز گرفته ام".

خود جلیل شهناز در نوازندگی تار، شیفته عبدالحسین خان، برادر کوچکتر علی اکبرخان شهنازی، نوازنده بزرگ تار بود و اعتقاد داشت که نوازندگی تار با عبدالحسین خان شهنازی تمام شده است.

همراهی لطافت و ملاحت با قدرت تکنیک، ویژگی ای بود که از دید جلیل شهناز، نوازندگی عبدالحسین خان شهنازی را بی بدیل کرده بود، یعنی همان ویژگیهایی که خودش در نوازندگی تار به کمال رساند.

برادرش حسین که تار را به او آموخت و همچنین اکبرخان نوروزی، نوازنده نامدار تار در اصفهان نیز از کسانی است که گفته می شود شیوه نوازندگی شان بر شکل گیری سبک تارنوازی جلیل شهناز اثر گذاشته باشد.

جلیل شهناز در اصفهان و به گفته خودش، در متن موسیقی به دنیا آمد و پدری داشت که زندگی اش را وقف موسیقی کرده، ساز در دستش رام و رهوار، با بیشتر آلات موسیقی آشنا و در نواختن سه تار و سنتور صاحب سبک و ساز در دستش رام و رهوار بود (مصاحبه مجله ادبستان با جلیل شهناز – مهر ۱۳۷۰).

پسرعمویش، غلامرضا سارنج نیز از نوازندگان بنام کمانچه در اصفهان بود.

جلیل شهناز از دوازده سالگی، آموختن همزمان تار و تنبک را نزد دو برادر بزرگترش، حسین و علی آغاز کرد و در همان سنین چنان چیره دست شد که در چهارده سالگی در کنسرتی در چهارباغ اصفهان، به عنوان نوازنده تنبک، همنواز علی اکبرخان شهنازی و تاج اصفهانی شد که از نام آورترینهای موسیقی ایران بودند.

تاج اصفهانی ترانه معروف "به اصفهان رو" را که علی اکبرخان شهنازی ساخته و شعرش را ملک الشعرا بهار سروده بود نخستین بار در همین کنسرت خواند.

جلیل شهناز درباره این کنسرت گفته است: "هنوز نگاه حاج علی اکبرخان را به خاطر دارم. با تعجب به من نگاه کرد و از اینکه در آن سن و سال می توانستم با ایشان همراهی کنم شگفتزده بود و مدام مرا تشویق می کرد" (همان مصاحبه).

جلیل شهناز در همان سالها با حسن کسائی دوست و آشنا شد که بعدها بر قله نوازندگی نی در ایران جا گرفت. این دوستی، آغازی بر چند دهه همکاری بود که حسن کسائی درباره آن گفته است: "هر وقت من در کنار آقای شهناز قطعه ای را با نی می نوازم، آوای سازم رمز و راز دیگری پیدا می کند".

جلیل شهناز بعد از مهاجرت به تهران، همکاری با رادیو را آغاز کرد و پس از آنکه برنامه موسیقی "گلها" در رادیو به راه افتاد، از نوازندگان اصلی این برنامه و در کنار فرهنگ شریف، محبوبترین نوازنده تار در ایران شد. این دو نوازنده، هر یک سبک نوازندگی منحصر به فرد و کاملاً متفاوت و پرطرفدار داشتند.

با وقوع انقلاب و تعطیلی برنامه گلها، جلیل شهناز هم مانند بیشتر دیگر بزرگان موسیقی خانه نشین شد و تا یازده سال بعد که برای نخستین بار پس از انقلاب روی صحنه رفت، فعالیت چندانی نداشت.

نخستین اجرای عمومی جلیل شهناز پس از انقلاب در کنسرت "اساتید موسیقی ایرانی" در تالار وحدت (رودکی) تهران بود که علاوه بر او نوازندگان پیش کسوتی همچون علی اصغر بهاری (کمانچه)، محمد اسماعیلی (تنبک)، محمد موسوی (نی) در گروهی به سرپرستی فرامرز پایور (سنتور) با خوانندگی شهرام ناظری هنرنمایی کردند.

پس از آن نیز در کنسرتهایی در داخل و خارج از ایران شرکت جست اما میزان فعالیتش دیگر هیچگاه به سطح دوران پیش از انقلاب بازنگشت.

جلیل شهناز چندان اهل تدریس نبود و اعتقاد داشت که نوازندگان حرفه ای باید به جای تدریس، فعالیت خود را بر تولید و اجرای موسیقی متمرکز کنند. از این رو شاگردانی هم تربیت نکرد، هر چند شیوه تارنوازی او الگو و الهامبخش بسیاری از نوازندگان و هنرجویان شد.

تگ ها:
مطالب مرتبط
جزئیات بستری شدن حافظ ناظری در بیمارستان | چرا حافظ ناظری در بیمارستان بستری شد
جزئیات بستری شدن حافظ ناظری در بیمارستان | چرا حافظ ناظری در بیمارستان بستری شد
متن نامه محسن چواشی به زلزله زدگان کرمانشاه | شرح یادداشت محسن چاوشی به مردم زلزله زده
متن نامه محسن چواشی به زلزله زدگان کرمانشاه | شرح یادداشت محسن چاوشی به مردم زلزله زده
واکنش انریکه ایگلسیاس به زلزله در ایران و عراق | پست توئیتری انریکه ایگلسیاس به زلزله در ایران و عراق
واکنش انریکه ایگلسیاس به زلزله در ایران و عراق | پست توئیتری انریکه ایگلسیاس به زلزله در ایران و عراق
نظرات